Op Rapa Nui zien we op diverse plekken afbeeldingen van Tangata Manu, de Vogelman. Maar we komen het verhaal van Tangata Manu nog niet tegen bij de Ahu die we bezoeken. We zijn benieuwd naar dit verhaal en reizen hiervoor af naar het zuidwesten op het eiland. Naar de krater Rano Kau, waarop het ceremoniële dorp Orongo is gevestigd.
Orongo
De Moai zijn gebouwd in een periode van 1.250 tot 1.500 na Christus tot de ijstijd op het eiland het onmogelijk maakte om beelden vervaardigen. Hiermee sterft deze traditie uit en rond 1.600 na Christus ontstaat de Tangata Manu-cultus.
In het kort. Voor de kust liggen drie eilandjes. Op het achterste eiland Motu Nui broedt elk jaar een vogel, die legt een ei. De bedoeling is dat het eerste ei van het jaar gepakt wordt en heel teruggebracht wordt naar het vaste land. Diegene die dat als eerste doet, wordt uitgeroepen tot Tangata Manu, Vogelman van het jaar.
Motu Nui, Motu Iti en Motu Kao Kao.
Maar nu de werkelijkheid.
In de tijd van de Tangata Manu-cultus zijn er 18 Rapa Nui stammen op het eiland. Ieder jaar kiezen ze uit elke stam een afgevaardigde, jonge man, die de race gaat doen. Samen met de stamleiders en geestelijken trekken ze naar het ceremoniële dorp Orongo als het tijd is om de voorbereidingen te treffen.
Hoe weten ze wanneer het tijd is om te starten met de voorbereidingen? De drie eilandjes liggen ten opzichte van Orongo en de krater, op het zuiden. Om te weten te komen wanneer de zeevogel, de Bonte Stern, het eerste ei gaat leggen, gaat er iemand op wacht staan met zicht op het eiland. Zodat de eerste vogel gespot kan worden. De plek waar hij dat doet is bijzonder. In de grot Ana Hakarongo Manu, waarvan de opening in de klif van het eiland zit. Wil je hier naartoe, moet je met een touw naar beneden gaan, zodat je bij de opening van de grot aankomt. Het startsein van de voorbereidingen is wanneer de vogelspotter de Bonte Stern heeft gezien. Op de dag dat wij op de klif staan, is de zee ruig en wild, er raast een flinke wind. We moeten beide er niet aan denken om met een touw om ons middel over de klif te hangen.
Het laatste huis op het eiland is het huis van de medicijnvrouw. Hier moet de jonge man het ei naartoe brengen.
De krater heeft een ingestorte wand en vanaf die plek springen de jonge mannen de zee in. Waarna ze 1,6 kilometer op zee zwemmen, waar haaien zijn. Tot ze op het achterste eiland Motu Nui aan wal gaan. Daar gaan ze op zoek naar het eerste ei dat gelegd is. Dit ei maken ze vast op hun voorhoofd en hiermee zwemmen ze naar het eerste eiland, Motu Kao Kao.
De krater Rano Kau
Arjan en ik krijgen Hunger Games vibes als we het verhaal van de gids horen. Wat een strijd moeten die jongens gehad hebben. Allereerst met het natuurgeweld waar ze inspringen. Maar ook onderling. In deze race sneuvelen elk jaar veel jonge mannen. Voordat de mannen in zee springen krijgen ze een voorbereiding. Rituelen ter bescherming, verschillende kleuren klei over hun hele lichaam voor decoratie en kracht. Na de uitgebreide voorbeidingen zijn ze klaar voor de wedstrijd. Vanaf de krater springen ze in zee. Maar in de zee spoelt alle verf van de lichamen en lijken de mannen op elkaar. Hoe weet je dan wie de winnaar is?
Hiervoor gaan we terug naar de grot Ana Hakarongo Manu. Het verhaal gaat dat van elke stam een kind als afgevaardigde wordt gekozen om af te zakken in de grot. Het kind kan als enige de man van zijn eigen stam, herkennen als deze bovenop Motu Kao Kao met het ei staat. Als een van de kinderen zijn stamlid herkent is de winnaar bekend. Op dat moment is de strijd klaar en kunnen de overige deelnemers gezamenlijk terugkeren. 1,6 kilometer zwemmen naar de kraterwand. Waarbij de winnaar omhoog moet klimmen met het ei, om deze af te geven bij de medicijnvrouw. Het ei symboliseert vernieuwing en is religieus verbonden met de godheid Make-Make.
De jonge man, die het ei op het eiland brengt wordt uitgeroepen tot Tangata Manu, Vogelman van het jaar. De overwinning wordt gezien als een teken van Make-Make. En de Vogelman krijgt een bijzondere, heilige status. Het is bekend dat sommige mannen meerdere edities hebben deelgenomen aan de wedstrijd.
De stam krijgt meer invloed binnen de samenleving voor een jaar. In de periode van de Tangata Manu-cultus worden niet meer zoveel mensen gedood in oorlogen, maar de heftige wedstrijd brengt veel slachtoffers met zich mee. Onder invloed van de Franse katholieke missionaris Eugène Eyraud wordt in 1867 de laatste wedstrijd gehouden. De katholieke gebruiken krijgen meer de overhand.
Wat mooi is om te zien zijn de vele rotstekeningen. En de originele Tangata Manu is goed zichtbaar. Ik heb een foto hieronder even rechtop gezet en iets meer contrast gegeven, zodat de afbeelding nog duidelijker wordt. Je ziet de vogel met benen en voeten.
Dit hele stuk geschiedenis van Rapa Nui hadden wij nog nooit gehoord. Het is een brute wedstrijd geweest in die tijd. En ik kan me voorstellen dat een kind een grote eer krijgt om als afgevaardigde af te zakken aan een slingerend touw naar de opening van de grot. Maar hoe bang moet die geweest zijn? We zijn van onder de indruk van Tangata Manu, de Vogelman-cultus.
Reply