De laatste paar dagen in Peru brengen ons met de Hop Peru bus van Cusco naar Puno. Waar wij het Titicaca meer op gaan. Jaren geleden hebben we een documentaire gezien over mensen die leven op rietvelden, op een groot meer. Vandaag zijn we er en bezoeken we de Uros eilanden op het Titicaca meer. Tevoren worden we gewaarschuwd dat de eilanden voornamelijk nog bestaan vanwege toerisme en visserij op kleine schaal. Mensen zijn ooit vanuit armoede het water opgegaan, om geen belasting over een woning te hoeven betalen.
Een rieten eiland onderhouden kost heel veel arbeid. De bodem is met geworteld riet gemaakt. Gemiddeld gaat een eiland 25 jaar mee. Elke 2 weken, afhankelijk van het weer moeten ze een volledige rietlaag weer over het hele eiland leggen. Op het eiland dat wij aandoen wonen 6 gezinnen en er zijn veel kleine kinderen. We horen dat leven op de eiland fysiek zwaar is, dat veel mensen reuma krijgen door al het vocht en kou van het water. Daarnaast hebben veel eilandbewoners last van parasieten, omdat de kwaliteit van het water in het meer verslechterd. Alle rioleringen van de stad Puno lopen in het Titicaca meer. En de Uros eilanden liggen een half uur vanaf Puno. Onze gids verteld dat vroeger 4.000 mensen op de rieteilanden leven en vandaag nog ongeveer 1.000 mensen. Maar de kinderen die op het vaste land naar school gaan, maken allemaal de keuze om als volwassene niet terug te keren naar het zware leven op het rieteiland. Daarmee zijn de Uros eilanden over een paar jaar geminimaliseerd tot een paar toeristische eilanden. Heel begrijpelijk dat de kinderen kiezen voor een ander leven.
We zien nu al alleen maar toeristen links en rechts de verschillende eilanden aandoen. De eilandbewoners vragen hoge bedragen voor hun handwerken en een klein tochtje met de ‘oorspronkelijke’ rieten boot. Aan de ene kant wordt je uitgemolken als toerist en gelijktijdig is het zo armoedig om te zien, hoe hun huisjes zijn. Deze mensen hebben écht geen vetpot. Het laat een wisselende indruk bij ons achter. Het is anders als wat wij een aantal jaren geleden in de documentaire hebben gezien. En ik vraag me af hoe het er volgend jaar al uitziet. Het voelt alsof we bij een uitstervend ras zijn wezen ‘aapjes’ kijken, heel dubbel. We zijn onder de indruk van het zware leven, maar ook van hoe ze ons proberen uit te melken. Arjan voelt zich altijd erg ongemakkelijk bij supertoeristische locaties en bedrijvigheid en ik ben verbaasd over het ‘harde’ leven en beperkte middelen dat ze op de eilanden hebben. Na ons bezoek praten we nog vaak over het leven op de Uros eilanden.
De oorspronkelijk rieten gondelaar boot is grotendeels plastic gecamoufleerd met riet en houten panelen. Het wordt aangedreven door een motorbootje, waar wij massaal opgezet worden en een flinke prijs voor moeten betalen. Het is optioneel, maar je ontkomt er niet aan. De keerzijde van toerisme.
Vanuit de Uros eilanden varen we door naar het eiland Amantani, verder op het meer. Hier blijven we één nacht slapen bij de lokale bevolking, een home stay. De baai van Amantani ligt op 3.800 meter hoogte en de tempels op het eiland liggen op 4.100 meter hoogte. We hebben deze trip in de ochtend geboekt en laten ons verrassen vandaag. Als we aankomen op Amantani worden we opgewacht door de lokale bevolking. En krijgen we lunch aangeboden, van quinoa soep en een zelfgemaakt broodje met aardbeienjam. Overal krijg je alleen aardbeienjam in Peru. Heel apart.
Het eiland is ongeveer 9,8 vierkante kilometer groot en heeft 4.000 inwoners. We hebben pech met de dag. Het waait, is bewolkt, het gaat regenen en de gevoelstemperatuur is 3 graden. Zo koud hebben we het nog niet gehad op onze reis. Gelukkig liggen er dikke wollen dekens op het bed en zullen we alleen een koude neus krijgen.
Het eiland heeft twee tempels op de twee heilige bergen Pachamama en Pachatata, die beide pre-Inca cultuur zijn. Pachamama is moeder aarde, verbonden met vruchtbaarheid, landbouw en de aarde. Pachatata is vader aarde, de mannelijke tegenhanger van Pachamama, verbonden met de kosmos en bescherming. De Spanjaarden zijn hier ook geweest en dus staat er ook een katholieke kerk. En midden op het plein staat een standbeeld van de eerste Inca keizer Manco Cápac.
Wat leuk is, is dat het eiland zowel de katholieke dagen aanhoudt als de pre Inca dagen. 15 januari is de feestdag van de heilige ‘San Sebastian’. Op Amanati vieren ze elke derde donderdag van januari Fiesta de San Sebastián / Pachatata y Pachamama. Waarbij ze de heilige berg Pachamama bezoeken en offers brengen voor vruchtbaarheid, regen, gezondheid en een goede oogst. De ene religie hoeft de andere religie niet uit te sluiten. Ik hou ervan.
Arjan loopt samen met Julietta naar Pachatata om met coca bladeren in de tempel om een zegening te vragen. Je loopt drie keer het parcours achteruit en stopt dan een blaadje ergens in de tempelmuur. Dit doe je drie keer waarna je je wens overgeeft aan Patachatata.
Bijzonder op het eiland is hoe mensen samen leven en werken. Er is geen politie op het eiland. Elke 4 jaar wordt een burgemeester gekozen. Er zijn 10 gemeenschappen en binnen die gemeenschappen wordt elk jaar een hoofd van de gemeenschap gekozen. Dit zijn zowel mannen als vrouwen en in de gemeenschap waar wij vannacht overnachten is het momenteel een vrouw. Het eiland voelt aan alsof het in balans is. Met de natuur, in de gemeenschap en tussen man en vrouw. Ze hechten waarde aan een paar principes zoals de ene dag doe ik wat voor jou en de volgende dag doe jij wat voor mij. Het eiland is één grote gemeenschap en dingen worden gezamenlijk besloten.
Alle gemeenschappen hebben hun eigen klederdracht. Voor de vrouwen is dit een witte blouse met prachtige applicaties erop, een zwart doek met hele kleurrijke applicaties erop. Alle vrouwen op Amantani dragen dezelfde sandalen, een rok en een band om de rok. Per gemeenschap dragen de vrouwen een andere kleur overrok. We zien een aantal dames rondlopen met fel rood, oranje, groen, blauw en onze gastvrouw draagt paars. Voor Arjan voelt dit bijna communistisch aan, want er is hierdoor weinig ruimte voor individualiteit. Ik zie het als een versimpeling van het leven. Jij bent niet meer, of minder als de ander en de accenten zijn er wel, bijvoorbeeld in haardrachten. De dame met zwarte rok en zwarte top is de verkozen vertegenwoordiging van dit jaar. Na dit jaar, zal ze het jasje nog blijven dragen, maar zal de zwarte rok weer de paarse rok worden. De heren dragen een pak en als ze vertegenwoordiger zijn geweest dragen ze een gekleurde tas waar coca bladeren in zitten. Als men elkaar ontmoet geven ze elkaar geen hand, maar delen coca bladeren uit, waarbij jij uit je eigen tas coca bladeren haalt en direct in de tas van de ander doet. Je raakt elkaar hierbij niet aan.
Het hele eiland is nagenoeg vegetarisch. Alleen op feestdagen eten ze vlees. In de tuin van onze ‘local’ groeit quinoa als onkruid en ook veel kiwicha, amaranth. Kiwicha zit vol met calcium en kennen we in Nederland beide als superfoods. We krijgen bij het diner aardappels en een soort dat tussen wortel en aardappel in zit. Vergelijkbaar met de witte wortel die wij kennen als de yucca. Het leven is simpel op het eiland. Iedereen bewerkt tot op hoge leeftijd het land en verbouwd zijn eigen eten. We twijfelen even of dit een blue zone eiland is, want de inwoners worden allemaal erg oud. Op het eiland lopen wel overal schapen. Hiervan halen ze de vacht en verkopen ze het vlees aan het vaste land.
Nu nog hopen dat het wolkendek rond 21.00 uur openbreekt want dan kunnen we de Melkweg zien, zo hoog zitten we nu. Helaas blijft het nat en koud. De muts met oorkleppen snappen we vandaag heel goed. We hebben al verschillende kinderen uit school zien komen met alpaca trui aan en muts op. Maar ook de dames dragen de mutsen met deze koude wind.
We verblijven met Julietta uit Columbia bij onze gastvrouw. 52 jaar oud, gescheiden van haar man. Heeft volwassen kinderen en is een grote zuurpruim. Ze is niet vriendelijk en zeker niet gastvrij. Daar hebben wij pech mee. Ze weigert bijna met ons te praten. Ze laat Julietta alles vertalen in gebroken Engels. In de weken op reis hebben we al heel wat Spaans geleerd en we snappen best veel. We hebben alleen even tijd nodig om woorden te zoeken, maar ze negeert ons volledig. Julietta haar jas is compleet doorweekt en ze zit in een t-shirt tijdens diner in de kleine keuken te rillen van de kou. Aan ons heeft ze net een zak vol met poncho’s, sjaals, handschoenen en mutsen laten zien, voor verkoop. Zelf draagt ze verschillende vesten over elkaar heen. Dus ik tip Julietta om even te vragen naar een deken of vest. Het antwoord is onverbiddelijk: “No!” Er zijn nog 4 toeristen die we kennen, die in een ander gezin ondergebracht worden. Gelukkig hebben zij wel een leuke ervaring, horen we de volgende dag. De toeristen rouleren op tourbeurt bij de lokale bevolking. Onze gastvrouw heeft 3 maanden geleden de laatste toeristen te gast gehad. Mentaal is het even pittig. In de kou en natheid, op hoogte in een kale kamer liggen, met een provisorische wc buiten, zonder handdoek en gastvrijheid. Het doet wat met je en we zijn beiden heel erg blij dat we maar één overnachting hebben.
De volgende dag is het zonnig en kunnen alle natte dingen opdrogen. Op dit eiland kennen ze een systeem van wederkerigheid en moeten wij vandaag aan de slag. In klederdracht beginnen we met maïs te kolven. Waarna we een stukje land moeten ploegen en daarna textiele werkvorming; weven met de handen. Dat laatste is alleen voor de vrouwen en ik maak een armbandje dat ik mag houden. Erg leuk om deze techniek te zien en te leren. Arjan heeft fysiek op het land gewerkt en krijgt nadien wederom een mentaal ding te verwerken. Hem wordt, als man, een kruk in de schaduw aangeboden en wij dames, mogen op een kleed op de grond zitten werken. Ik vind het geen probleem en heb er geen moeite mee, maar de man in de schaduw voelt zich behoorlijk ongemakkelijk.
Ook vandaag krijgen we weer producten te koop aangeboden. Producten die we al wekenlang overal zien. Dezelfde machinaal gemaakte poncho’s, sjaals, mutsen, oorbanden en handschoenen. Terwijl elke streek zijn eigen klederdracht heeft. Alle mannen en vrouwen, per streek hun eigen hoeden hebben. Alle dames de mooiste applicaties op hun kleding hebben, prachtige zwarte omslagdoeken die ze met felle kleuren met maaswerk hun eigen patroon aan geven. Alleen geven ze hier geen aandacht aan. Een gemiste kans, als je het mij vraagt. Ik gun elke streek zijn eigen producten. Niet vanuit de fabriek, maar een verlenging van de handenarbeid dat ze al voor de eigen gemeenschap maken. Ik hoop dat in de aankomende jaren een stukje ontwikkeling en educatie plaats gaat vinden over de andere waardes die in hun gemeenschappen zitten. Want dat is zoveel mooier dan een heel land vol met dezelfde machinale producten. Ik mis hierin énorm de waardering voor hun eigen creativiteit.
Reply