Rapa Nui – Paaseiland

Wat een genot om aan te komen, na een vlucht van 6 uur op Rapa Nui. De zon komt je tegemoet. Een aangenaam temperatuurtje en in de verte hoor je live muziek spelen. We stappen uit het vliegtuig via een losse trap de baan op. Lopen naar onze aankomsthal dat prachtig is met mooie bogen aan het plafond en schildpadden in de vloer. Rapa Nui, we zijn er!

We nemen alle verhalen van het eiland tot ons, leren veel in een paar dagen en zijn nog altijd nieuwsgierig naar meer. Ergens noemde een gids een link met Nederland. Daar moeten we natuurlijk meer van weten. Het eiland heet Rapa Nui, maar de meeste mensen kennen het als ‘Paaseiland’ of ‘Easter Island’. En die benaming klopt ook! Op 1e paasdag, 5 april 1722, kwam de Nederlandse zeevaarder Jacob Roggeveen op Rapa Nui aan. Jacob Roggeveen heeft Rapa Nui niet ontdekt, maar is de eerste Europeaan die Rapa Nui als “Paasch-Eyland” heeft gedocumenteerd. Waarna de naam nog altijd gebruikt wordt. Had jij dat gedacht, deze link? Wij niet!

Omdat er zoveel op Rapa Nui is gebeurd schrijf ik een paar feiten op. Voor 1722 bestuurt de Rapa Nui bevolking het eiland. De samenleving kent leiders en clans, die je kunt herkennen in de achternamen. Er is een boek, Te Mau Hatu ‘o Rapa Nui, met de genealogie van 36 Rapa Nui families die je in kunt zien in de bibliotheek op het eiland. Helaas is de bibliotheek dicht, vanwege een Chileense feestdag, als wij voor de deur staan. Het is heel bijzonder als je zo ver terug kunt kijken via de namen, naar de geschiedenis van het eiland. Mocht je ooit zelf een bezoek brengen, lijkt me dit te gek om in te zien!

Vanaf onze veranda maken we de eerste avond een prachtige zonsondergang mee en zien de zon in de zee zakken. 

In 1770 claimt Spanje het eiland. In 1888 annexeert Chili het eiland, waarbij de inwoners Chileens staatsburgerschap en burgerrechten krijgen. Rapa Nui voelt zich vooral verbonden met de Polynesische eilanden in de driehoek van Tahiti met Hawaï. Ma’u Henua is de inheemse gemeenschap, Rapa Nui bevolking, die sinds 2018 het nationale park beheert. En sinds 2023 gaan de inkomsten van het nationale park naar de Rapa Nui. Er wonen ongeveer 9.000 inwoners op Rapa Nui, waarbij 3.450 Rapa Nui bevolking is en de overige 5.550 als ‘residents’ worden omschreven. Bestaande uit Chilenen, Columbianen, Venezuelanen en Uruguayanen.

Tussen 1860 en 1870 halen Spanjaarden veel Rapa Nui als slaaf naar het vaste land in Peru. Waarbij mensen met kennis, mannen en vrouwen naar het vaste land gebracht worden, blijven de zwakke, oude mensen en kleine kinderen achter op het eiland. Als later de tot slaaf gemaakte mensen vrij zijn en terugkeren naar het eiland brengen ze allerlei ziektes met zich mee, waardoor epidemieën op het eiland ontstaan. Nog meer mensen overlijden. In de verhalen gaat rond dat er uiteindelijk 111 of 112 Rapa Nui mensen het hebben overleefd.

In 1864 komt de Franse missionaris Eugène Eyraud aan wal. Hij brengt het katholieke geloof mee en in 1866 vestigen missionarissen een permanente missie. De bevolking van Rapa Nui is grotendeels katholiek. Met de komst van de missionaris komt er een verschuiving in het geloof.

De katholieke kerk rijk versierd aan de buitenkant. Op zondag is de kerk helemaal gevuld als we langslopen. Maar ook traditionele dansen worden veel over het eiland opgevoerd. 

Ergens rond 800 na Christus is een Polynesische groep van zeven reizigers aan land gekomen op Rapa Nui. Zeven ontdekkingsreizigers zijn door hun koning, Hotu Matu’u, uitgestuurd om op zoek te gaan naar nieuw land. Het nieuwe land is nodig, omdat hun huidige eiland ‘Hiva’ gaat verdwijnen. Een man, zijn zus en vijf neven gaan op reis. Bijzonder is, dat de oorsprong van deze bevolkingsgroep uit Taiwan komt en delen van Zuid-Oost Azië. Dit hebben ze ontdekt door genetisch en taalkundig onderzoek. Wij hadden dit nooit verwacht en het is superleuk om te horen. Het maakt ons direct nieuwsgierig naar delen in Zuid-Oost Azië. Zou het verhaal van de zeven reizigers daar ook leven?

De zeven ontdekkingsreizigers zijn aan land gegaan op Rapa Nui en hebben ontdekt dat dit eiland een nieuw thuisland zou kunnen worden. Deze informatie nemen ze mee terug naar Hiva en Hotu Matu’u. Alleen vertrekt de boot niet terug met zeven mensen, maar met zes mensen. Een van de neven komt om het leven door een ongeluk met een zeeschildpad. Na terugkomst op Hiva, vindt een grote migratie plaats naar Rapa Nui. Er zijn dus geen mensen van het vasteland naar Rapa Nui als eerste gekomen, maar de huidige oorspronkelijke bevolking kwam van een ander eiland! Wat een bijzonder verhaal.

Hotu Matu’a is aan land gekomen bij Anakena. Hier staat één Moai, ter nagedachtenis aan het moment dat de koning aan land is gekomen. Dit is de enige dikke Moai op het eiland. Op Anakena staan ook zeven andere Moai, wat heilige begraafplaatsen zijn. In het blog van de Moai vertel ik hier meer over.

De oudste zoon van de koning, Tu’u Maheke heeft een nederzetting gemaakt op Akahanga. In die tijd wordt het eiland verdeeld over 7 stammen. De 7 koninklijke stammen zijn later de sterkste stammen op het eiland en hebben de meeste Mana (energie en kracht, zowel fysiek als geestelijk). Via de achternamen kun je nu ook nog weten wie er van de 7 koninklijke stammen afstamt. Op een gegeven moment zijn er 12 stammen en in de tijd van de Tangata Manu — de Vogelman cultus zijn er 18 stammen. In het boek, Te Mau Hatu ‘o Rapa Nui, staan 36 Rapa Nui families geschreven. Waarbij veel voorouders met elkaar gemixt zijn.

Nog meer prachtige kunst.

Het vermoeden is dat Hotu Matu’a, de eerste koning is begraven op Akahanga. Maar hij is nog altijd niet gevonden. Bij de nederzetting is een grote heilige plek, waarvan ze vermoeden dat daar de botten van Hotu Matu’a liggen. Ze willen dit graag onderzoeken, alleen is het lastig om onderzoek te doen. Hiervoor zijn verschillende redenen. Als eerste de Rapa Nui zelf, want sommige delen van het land zijn heilig. Sommige delen van het land bevatten voor de ene stam slechte energie ‘bad Mana’ en een andere plek bevat voor een andere stam ‘bad Mana’, doordat er vroeger veel strijd is geweest. De huidige Rapa Nui bevolking is voorzichtig hierin. De tweede reden is dat de geschiedenis een overdracht heeft via verhalen en liederen. Waarbij veel verhalen verloren zijn gegaan. Elke stam geeft zijn eigen interpretatie aan een verhaal, die anders kan zijn dan een andere stam. De derde reden is dat sinds 1995 het nationale park Unesco werelderfgoed is geworden. Hierdoor zijn er restricties aan onderzoek, verbouwingen en nieuwbouw. En tot slot de vierde reden, natuurlijk financiën.

We spreken verschillende gidsen, die bezig zijn met onderzoek. Om het verhaal van hun eigen stam vast te leggen en ook om tot een eenduidig verhaal gezamenlijk te komen. Ik vind het fascinerend dat een oude cultuur nog zo levend ervaren wordt en gelijktijdig ook zoveel verschillende verhalen heeft. Het is mooi om het dynamische erin te zien en ik snap heel goed hun wens voor meer onderzoek. Zoals bijvoorbeeld in dna, maar ook Lidar, soort van radar, om onder de grond te kunnen kijken.

De spirituele verbintenis met de zeeschildpad kom je overal in de kunst op het eiland tegen.

Rapa Nui is 12 kilometer breed bij 24 kilometer lang in de stille oceaan. Erg klein dus. Mana is erg belangrijk op het eiland, net als de spirituele wereld. Je voelt op het eiland veel energie. We komen bij magnetische stenen. Op sommige plekken voel je je heel fijn en op andere plekken krijg je druk op je lichaam, bijvoorbeeld op je hoofd. Een groot deel van het nationale park is voor ons, toeristen, niet toegankelijk. Er zijn veel heilige plaatsen, begraafplaatsen, en plaatsen met een slechte energie. Waarbij de ‘bad Mana’ over het eiland verdeeld is. Een van onze gidsen kan een bepaald deel van het eiland niet benaderen vanwege haar stam achtergrond, dat slechte energie krijgt bij een andere stam. Onze gastvrouw, is van een andere stam en ervaart hetzelfde op het eiland, maar dan op andere plekken. Ik vind het fascinerend dat op zo’n klein stukje land, zoveel verschillende grote energieën voelbaar zijn. Hoeveel haat en nijd is er vroeger geweest? Hoeveel bezweringen zijn er gemaakt? Er zijn tekenen van kannibalisme gevonden. Hoe sterk is dit geweest? Een van onze gidsen is hier erg nieuwsgierig naar en hoopt in onderzoek meer te vinden.

Hoe ervaren wij het eiland? Rapa Nui hoort bij Chili, maar het voelt als een ‘Aloha eiland’ en heeft veel meer verbintenis met Polynesië, waar het ook onderdeel van is. De mensen zijn relaxed en het leven is rustig. Er lopen veel dieren vrij rond over het hele eiland. Waarbij een overpopulatie is aan kakkerlakken, kippen en honden. Maar ook grote groepen paarden en koeien lopen los. De paarden en koeien hebben een eigenaar, maar er is overal  vegetatie dat ze los kunnen lopen. Wat resulteert in zachtjes rijden met de auto en regelmatig uitwijken voor een koe, paard of hond is heel gewoon. Leuk detail, als paarden op het erf komen grazen, gaan de honden helemaal los met blaffen en jagen ze van het erf af. Waarbij buurthonden aan komen rennen en samen als roedel de paarden wegjagen. Op de weg en in de berm mogen ze lopen, maar op het erf of in de tuin mag niet. De mensen doen hier niets aan, want de honden regelen het wel. Honden zijn hier goed gespierd gebouwd en we zien ze soms naast een brommer of auto hard en lang rennen.

Een grote kudde paarden wordt van ons erf gejaagd door de honden.

Aanvullend nog even iets over het fysieke eiland. Het is vulkanisch, er zijn 3 vulkanen over het eiland. Allemaal inactief. We begrijpen dat vooral de schapenhouderij een grote catastrofe is geweest voor de vegetatie op het eiland, waardoor alles nu geïmporteerd lijkt te zijn. Het gras komt van Chili, de papaya van Peru en de avocado’s komen weer ergens anders vandaan. De vegetatie op het eiland is één importproduct. Een van onze gidsen vertelt dat ze hierin ook onderzoek doen. Op andere eilanden in Polynesië zoals Tahiti en op delen van het vaste land in Chili. Ze zoeken inheemse planten en brengen dit naar het eiland. We hebben wat van deze herbeplanting gezien. Mooi om te zien!

Er is een groot verschil tussen de inwoners van Rapa Nui. Wij ervaren een positieve discriminatie of  ‘Rapa Nui privilege’.  Alleen Rapa Nui mogen het nationaal park bezoeken, om daar gids te zijn. Daarmee hebben ze goed betaalde banen. Wij mogen alleen het nationale park in met een gids. Alleen Rapa Nui mogen land kopen en een huis bouwen. Een mooi voorbeeld is onze gastvrouw. Zij heeft een huis en een Chileense man. Samen hebben ze een dochter. Als de gastvrouw komt te overlijden gaat het huis niet naar de man, maar naar de dochter, want zij heeft Rapa Nui bloed. 80% van het werk op het eiland is voor toerisme, alle toeristen willen de Moai zien. Dus je kunt je voorstellen hoeveel werk en inkomsten Rapa Nui mensen kunnen krijgen. In onze belevenis is het een welvarend eiland. Eilandbewoners hebben ook een voordeel ten opzichte van de mensen op het vaste land in Chili. Als je bijvoorbeeld naar het vast land moet, naar het ziekenhuis, zijn de wachttijden beduidend minder lang, dan voor de mensen op het vaste land.

De avond dat er gedanst wordt, is onze laatste avond op het eiland en wij kiezen ervoor om de zonsondergang in de zee te zien zakken met Gregory. Wat prachtig is!

Rapa Nui bezoeken was een grote wens van ons. Zes uur vliegen over de oceaan naar een klein stipje op de wereld, dat al zoveel bezocht is. Hoe bijzonder is dat? En dan zoveel mooie dingen om te zien. Zoveel mooie verhalen om te horen. Zoveel gave verbindingen die gemaakt worden met het verleden in het heden. Zoveel nog te ontdekken. Het smaakt voor ons naar meer.